//
Kişilik bozuklukları, kişinin düşünce, duygu ve davranış kalıplarının toplumsal beklentilerden önemli ölçüde sapması ve işlevselliğini bozmasıdır. Kişiliğiniz, sizi benzersiz kılan kalıcı özelliklerin toplamıdır. Ancak bu özellikler esnek değil, katı ve uyumsuz hale geldiğinde kişilik bozukluğu ortaya çıkar. Genel nüfusun yaklaşık %9-15'i bir kişilik bozukluğundan etkilenir. Bu makalede, kişilik bozukluklarının ne olduğunu, türlerini, nedenlerini ve tedavi seçeneklerini kapsamlı şekilde inceleyeceğiz.
Bu içerik, psikoloji ve ruh sağlığı alanında uzman ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
Uzman psikologlarımızla ücretsiz ön görüşme yapın ve size uygun destek modelini birlikte belirleyin.
Ücretsiz başlayınKişilik bozuklukları, ergenlik veya erken yetişkinlikte başlayan, yaşam boyu süren kalıcı iç deneyim ve davranış kalıplarıdır. Bu kalıplar aşağıdaki alanlarda sapma gösterir:
Benlik algısı çoğu kişilik bozukluğunda çarpıktır. Normal kişilik özellikleri ile kişilik bozukluğu arasındaki fark, şiddet, yaygınlık ve işlevsellik bozukluğudur.
| Normal Kişilik | Kişilik Bozukluğu |
|---|---|
| Esnek davranış kalıpları | Katı, değişmez kalıplar |
| Çevreye uyum sağlama | Uyum sağlamada zorluk |
| İşlevsellik korunur | İş, ilişki, sosyal işlevsellik bozulur |
| Öz farkındalık | Çoğunlukla bilinç eksikliği |
| Stresle başa çıkma | Kronik uyumsuz başa çıkma |
DSM-5, kişilik bozukluklarını üç kümeye ayırır:
Bu kümedeki bireyler garip veya tuhaf görünebilir. Sosyal ilişkilerden kaçınırlar.
Bu kümedeki bireyler duygusal, dramatik veya düzensiz davranışlar sergiler.
Bu kümedeki bireyler aşırı kaygılı veya korkulu görünür.
Belirtiler:
İlişkiler: Güven kurmada ciddi zorluk. İlişki ve çift sorunları yaygındır.
Tedavi: Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), güven inşası
Temel özellik: Sosyal ilişkilerden kopukluk ve kısıtlı duygusal ifade
Belirtiler:
İlişkiler: Romantik ilişkiler nadirdir. Empati kurabilir ancak motivasyon yoktur.
Tedavi: Sosyal beceri eğitimi, grup terapisi
Yakın ilişkilerde rahatsızlık, bilişsel veya algısal çarpıtmalar, eksantrik davranışlar
Belirtiler:
İlişkiler: Sosyal izolasyon ve garip davranışlar ilişkileri zorlaştırır.
Tedavi: Antipsikotik ilaçlar (düşük doz), BDT
Bu küme, daha önceki makalelerde detaylı incelediğimiz bozuklukları içerir.
Temel özellik: Başkalarının haklarına saygısızlık
Anahtar belirtiler: Yasalara uymama, aldatıcılık, impulsivite, saldırganlık, vicdan azabı eksikliği
Tedavi: BDT, ceza sistemi müdahaleleri
Temel özellik: İlişkilerde, benlik imajında ve duygulanımda istikrarsızlık, belirgin impulsivite
Anahtar belirtiler: Terk edilme korkusu, istikrarsız ilişkiler, kimlik karmaşası, impulsivite, intihar davranışları, duygusal düzensizlik
Tedavi: Diyalektik Davranış Terapisi (DBT) altın standarttır
Temel özellik: Aşırı duygusallık ve dikkat arayışı
Anahtar belirtiler: Dikkat merkezinde olmama rahatsızlığı, kışkırtıcı davranış, hızla değişen duygular, dramatik davranışlar
Tedavi: Psikodinamik psikoterapi, BDT
Temel özellik: Abartılı öz önem duygusu, hayranlık ihtiyacı, empati eksikliği
Anahtar belirtiler: Görkemlilik, hayal dünyası, özellik duygusu, hak görme, sömürücülük, empati eksikliği
Tedavi: Psikodinamik psikoterapi, şema terapi
Sosyal ketlenme, yetersizlik duyguları, olumsuz değerlendirmeye aşırı duyarlılık
Belirtiler:
İlişkiler: Anksiyete nedeniyle sosyal ilişkiler kısıtlıdır. Öz saygı ve özgüven düşüktür.
Tedavi: BDT, maruziyet terapisi, sosyal beceri eğitimi
Aşırı bakım görme ihtiyacı, yapışkan davranış, ayrılık korkusu
Belirtiler:
İlişkiler: Sağlıksız bağımlı ilişkiler. Kodependency yaygındır.
Tedavi: BDT, öz yeterlilik eğitimi, duygu düzenleme becerileri
OKB (Obsesif-Kompulsif Bozukluk) ile karıştırılmamalıdır. OCPD kişilik bozukluğudur, OKB anksiyete bozukluğudur.
Düzen, mükemmeliyetçilik ve kontrol kaygısı
Belirtiler:
İlişkiler: Kontrol ihtiyacı ve esneklik eksikliği ilişkileri zorlaştırır.
Tedavi: BDT, esneklik eğitimi, mindfulness
Kişilik bozuklukları, çoklu faktörlerin etkileşiminden kaynaklanır:
Araştırmalar, kişilik özelliklerinin %40-60 oranında kalıtsal olduğunu göstermektedir. Ailede kişilik bozukluğu veya diğer ruh sağlığı sorunları risk artırır.
Çocukluk deneyimleri kritiktir:
Travma sonrası stres bozukluğu ile kişilik bozuklukları sıklıkla birlikte görülür.
Tanı, karmaşık ve dikkatli bir değerlendirme gerektirir:
Uzun ve detaylı psikiyatrik görüşme. Yaşam öyküsü, ilişkiler, işlevsellik değerlendirilir.
Aile, arkadaşlar ve önceki terapistlerden bilgi alınabilir.
Kişilik bozukluğu tanısı hızlı konulmamalıdır. Kalıpların yaygınlığı ve sürekliliği değerlendirilmelidir.
Kişilik bozuklukları tedavi edilebilir, ancak uzun süreli taahhüt gerektirir.
Bilişsel Davranışçı Terapi: Çarpık düşünce kalıplarını değiştirir ve daha uyumlu davranışlar öğretir.
Psikodinamik Psikoterapi: Bilinçdışı süreçleri ve erken dönem deneyimleri keşfeder.
Şema Terapi: Erken dönem maladaptif şemaları tanımlar ve değiştirir.
Kişilik bozukluğu ile yaşamak zor olabilir, ancak stratejiler vardır:
Kişilik bozuklukları, karmaşık ve yaşam boyu etkiler yaratan durumlardır. 10 farklı tür vardır ve her biri benzersiz özellikler, zorluklar ve tedavi ihtiyaçları gösterir. Kişilik bozuklukları, bireyin düşünce, duygu ve davranış kalıplarını etkiler ve ilişkilerde, işte ve genel yaşam kalitesinde sorunlara yol açar.
Kendinizde veya sevdiğiniz birinde kişilik bozukluğu belirtileri görüyorsanız, profesyonel yardım almaktan çekinmeyin. İyileşme bir yolculuktur ve destek alarak bu yolculuğu daha kolay hale getirebilirsiniz.
Kişilik bozuklukları konusunda profesyonel destek almak için online terapi ile uzman psikologlarımızdan yardım alın.
