//
Narsistik kişilik bozukluğu (NPD), toplumda artan bir farkındalık kazanan ancak sıklıkla yanlış anlaşılan bir ruh sağlığı durumudur. Basit bir özgüven veya kendini sevme ile karıştırılmamalıdır. NPD, işlevselliği bozan, ilişkilere zarar veren ve hem bireyin hem de çevresindekilerin yaşam kalitesini düşüren ciddi bir durumdur. Toplumun yaklaşık %1'inde görülür ve erkeklerde daha yaygındır. Bu makalede, narsistik kişilik bozukluğunun ne olduğunu, belirtilerini, nedenlerini ve tedavi seçeneklerini detaylı olarak inceleyeceğiz.
Bu içerik, psikoloji ve ruh sağlığı alanında uzman ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
Uzman psikologlarımızla ücretsiz ön görüşme yapın ve size uygun destek modelini birlikte belirleyin.
Ücretsiz başlayınNarsistik kişilik bozukluğu, DSM-5 (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) tarafından tanımlanan bir kişilik bozukluğudur. Temel özellikleri şunlardır:
Narsisizm bir spektrum üzerinde yer alır. Sağlıklı narsisizm (benlik saygısı ve özgüven), patolojik narsisizme (NPD) kadar uzanır. NPD tanısı için belirtilerin uzun süreli, yaygın ve işlevselliği bozuyor olması gerekir.
Empati eksikliği, NPD'nin en ayırt edici özelliklerinden biridir ve ilişkilerde ciddi sorunlara yol açar.
| Sağlıklı Özgüven | Narsistik Kişilik Bozukluğu |
|---|---|
| Gerçekçi öz değerlendirme | Abartılı üstünlük duygusu |
| Başkalarını değerlendirir | Başkalarını küçümser |
| Eleştiriyi kabul eder | Eleştiriye öfkeyle tepki verir |
| Empati kurar | Empati kurmakta zorlanır |
| Karşılıklı ilişkiler | Tek taraflı, sömürücü ilişkiler |
| Hatalarını kabul eder | Hataları başkalarına atar |
DSM-5, NPD tanısı için 9 kriterden en az 5'inin mevcut olmasını gerektirir:
Başarılarını ve yeteneklerini abartan bireyler, gerçek performanslarıyla uyuşmayan bir üstünlük duygusu taşır. Kendilerini "özel" ve "benzersiz" olarak görürler.
Sınırsız başarı, güç, zeka, güzellik veya ideal aşk fantazileri ile meşguldürler. Gerçeklikten kopuk hayaller kurarlar.
Kendilerini sıradan insanlardan farklı görürler. Sadece "üst düzey" insanlar veya kurumlarla ilişkilenmeleri gerektiğine inanırlar.
Sürekli övgü, onay ve dikkat beklerler. Sosyal medyada beğeni ve yorum sayısına takıntılı olabilirler. Öz saygı ve özgüven dışsal onaylara bağımlıdır.
Özel muamele görmeyi hak ettiklerine inanırlar. Beklentilerinin otomatik olarak karşılanmasını beklerler.
Başkalarını kendi amaçları için kullanırlar. İlişkilerde "ben ne kazanırım?" sorusunu sorarlar.
Başkalarının duygularını ve ihtiyaçlarını tanımada veya tanıdıktan sonra umursamada güçlük çekerler. Duygusal zeka düşüktür.
Başkalarını kıskanır veya başkalarının kendilerini kıskandığına inanırlar.
Küstah, alaycı veya tepeden bakan tutumlar sergilerler. Başkalarını aşağılarlar.
Araştırmacılar, farklı narsisizm türleri tanımlamıştır:
Klasik NPD formudur. Açıkça kendini beğenmiş, dikkat çeken ve dominant davranışlar sergilerler.
Daha gizli ve savunmacı bir formdur. Dışarıdan alçakgönüllü görünebilirler, ancak içten gelen üstünlük duygusu taşırlar.
Anksiyete ve depresyon kırılgan narsisizmde daha yaygındır.
En şiddetli formdur. Narsisizm, antisosyal özellikler, saldırganlık ve sadizm birleşir.
Antisosyal kişilik bozukluğu ile örtüşen özellikler gösterir.
NPD'nin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, çoklu faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir:
Araştırmalar, narsistik özelliklerin %50-60 oranında kalıtsal olduğunu göstermektedir. Aile geçmişi risk faktörüdür.
Ebeveyn tutumları kritiktir:
Bireyci, başarı odaklı ve görüntüye önem veren kültürler narsisizmi besleyebilir. Sosyal medya çağı, narsistik özellikleri güçlendirebilir.
Beyin görüntüleme çalışmaları, NPD'li bireylerde empati ve duygusal düzenleme ile ilişkili beyin bölgelerinde farklılıklar göstermiştir.
Narsistik kişilik özelliklerine sahip biriyle ilişkide olmak, duygusal olarak yıpratıcı olabilir.
1. İdealizasyon (Love Bombing):
2. Değersizleştirme:
3. Terk Etme:
İlişki ve çift sorunları yaşayan bireyler, partnerin NPD olup olmadığını değerlendirmelidir.
NPD tedavisi zordur çünkü narsistler genellikle bir sorunları olduğunu kabul etmez. Ancak tedavi mümkündür:
Psikodinamik Psikoterapi: Çocukluk deneyimlerini ve savunma mekanizmalarını keşfeder. Uzun süreli terapi gerektirir.
Şema Terapi: Maladaptif şemaları (erken dönem kalıplar) tanımlar ve değiştirir. NPD için etkili olduğu gösterilmiştir.
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Çarpık düşünce kalıplarını değiştirir ve empati becerilerini geliştirir.
Metalizasyon Bazlı Terapi: Kendi ve başkalarının zihinsel durumlarını anlama kapasitesini geliştirir.
Narsistik kişilik bozukluğu, karmaşık ve tedavisi zor bir durumdur. Basit bir ego sorunu değil, derin kökleri olan bir kişilik bozukluğudur. NPD'li bireyler, ilişkilerinde ve yaşamlarının birçok alanında zorluk yaşarlar. Ancak bilinç, motivasyon ve uygun tedavi ile iyileşme mümkündür.
Narsistik biriyle ilişkideyseniz, kendi ruh sağlığınızı korumak önceliğiniz olmalıdır. Sınırlar koymak, profesyonel destek almak ve gerekirse ilişkiyi bitirmek meşru seçeneklerdir. Kendinizi suçlamayın; NPD karmaşık bir durumdur ve değişim büyük ölçüde bireyin kendisine bağlıdır.
Narsistik kişilik bozukluğu veya narsistik biriyle ilişki konusunda destek almak için online terapi ile uzman psikologlarımızdan yardım alın.
Narsistik kişilik özelliklerinizi NPI-16 ölçeğine dayalı bilimsel testimizle değerlendirin. Kendinizi daha iyi tanıyın.
