//
Sevilen birini kaybetmek, hayatta yaşayabileceğimiz en derin acılardan biridir. Yas, bu kayba verilen doğal ve gerekli duygusal yanıttır. Ancak bazen yas süreci, kişinin günlük işlevselliğini ciddi şekilde etkiler veya uzun süre çözülmeden kalır. İşte bu noktada yas danışmanlığı ve terapisi devreye girer. Bu makalede, yas sürecini, komplike yas belirtilerini ve etkili yas terapisi yöntemlerini detaylı olarak inceleyeceğiz.
Bu içerik, psikoloji ve ruh sağlığı alanında uzman ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
Uzman psikologlarımızla ücretsiz ön görüşme yapın ve size uygun destek modelini birlikte belirleyin.
Ücretsiz başlayınYas, sevilen bir kişinin, ilişkinin, sağlığın, işin veya önemli bir yaşam durumunun kaybına verilen duygusal, bilişsel, fiziksel ve davranışsal yanıtların bütünüdür. Yas, bir bozukluk değil, doğal bir süreçtir.
Beklenen Yas: Uzun süreli hastalık sonrası kayıp (aile hazırlık zamanına sahiptir).
Beklenmedik Yas: Ani ölüm, kaza veya travmatik kayıp.
Belirsiz Yas (Ambiguous Loss): Kişi fiziksel olarak var ancak psikolojik olarak kayıp (demans, kayıp kişi).
Meşru Olmayan Yas (Disenfranchised Grief): Toplum tarafından tanınmayan kayıplar (evcil hayvan, düşük, eski sevgili).
Psikiyatrist Elisabeth Kübler-Ross, yas sürecinin beş aşamadan oluştuğunu öne sürmüştür. Ancak bu aşamalar doğrusal değildir; ileri geri gidilebilir.
| Aşama | Özellikler | Süre |
|---|---|---|
| 1. İnkâr | "Bu gerçek olamaz" | Günler-haftalar |
| 2. Öfke | "Neden ben/biz?" | Haftalar-aylar |
| 3. Pazarlık | "Keşke şunu yapsaydım..." | Haftalar-aylar |
| 4. Depresyon | Derin üzüntü ve çaresizlik | Aylar |
| 5. Kabullenme | Kayb ı kabul etme ve hayata dönme | Aylar-yıllar |
Not: Herkes bu aşamalardan aynı sırayla geçmez. Bazıları bazı aşamaları atlar veya birden fazla aşamayı aynı anda yaşar.
Normal yas, acı verici olsa da, zamanla azalır ve kişi hayatına adapte olur.
Duygusal: Üzüntü, yalnızlık, öfke, suçluluk, özlem
Bilişsel: Konsantrasyon zorluğu, inanmazlık, kaybedilen kişiyi düşünme
Fiziksel: Uyku bozuklukları, iştah değişiklikleri, enerji kaybı, ağrılar
Davranışsal: Ağlama, sosyal geri çekilme, ölen kişinin eşyalarını saklama
Komplike yas, yas sürecinin normal seyrinin dışına çıktığı ve kişinin işlevselliğini ciddi şekilde etkilediği durumdur. DSM-5-TR'de "Uzamış Yas Bozukluğu" olarak tanımlanmıştır.
Komplike yas belirtileri:
Risk faktörleri:
Yas danışmanlığı, normal yas sürecini yaşayan bireylere destek ve rehberlik sağlar. Amacı, kişinin doğal yas sürecini sağlıklı bir şekilde tamamlamasını kolaylaştırmaktır.
Yas danışmanlığı içeriği:
Yas terapisi, komplike yas yaşayan veya yas sürecinde takılı kalan bireylere sunulan daha yoğun psikolojik müdahaledir.
Yas terapisi hedefleri:
Bilişsel davranışçı terapi, yas ile ilişkili olumsuz düşünce kalıplarını ve kaçınma davranışlarını hedef alır.
BDT teknikleri:
Katherine Shear tarafından geliştirilen CGT, komplike yas için özel olarak tasarlanmış kanıta dayalı bir terapi yöntemidir.
CGT bileşenleri:
Anlatı terapisi, kişinin kayıp hikayesini anlatarak anlam ve kimlik yeniden inşa etmesini sağlar.
Anlatı teknikleri:
EMDR terapisi, travmatik kayıp deneyimlerini işlemek için etkilidir.
EMDR süreci:
Farkındalık (mindfulness), yas duygularını yargılamadan kabul etmeyi öğretir.
Farkındalık pratikleri:
İlk seansda, terapist kayıp hikayesini, yas belirtilerini ve işlevsellik düzeyini değerlendirir.
Değerlendirme soruları:
Terapist ve danışan, birlikte terapi hedeflerini belirler.
Yas terapisi genellikle 8-16 seans sürer (komplike yasda daha uzun olabilir).
Terapi sonunda, kazanımlar pekiştirilir ve gelecek için bir plan oluşturulur.
İzolasyondan kaçının. Sevdiklerinizle vakit geçirin ve destek alın.
Aşağıdaki durumlarda online terapi almanız önerilir:
Yas, sevilen birini kaybetmenin doğal ve gerekli sürecidir. Çoğu insan, zamanla yas sürecini sağlıklı bir şekilde tamamlar. Ancak komplike yas, kişinin hayatına devam etmesini engelleyebilir. Yas danışmanlığı ve terapisi, bu zorlu süreçte profesyonel rehberlik sağlar. Bilişsel davranışçı terapi, komplike yas terapisi, EMDR ve anlatı terapisi gibi kanıta dayalı yöntemler, kayıp sonrası iyileşmeyi destekler.
Unutmayın, yas sürecinde yalnız değilsiniz ve profesyonel destek almak, güçsüzlük işareti değil, aksine iyileşme yolunda atılmış cesur bir adımdır.
