//
Çocuklukta duygusal ihmal, çoğu zaman görülmez bir yaradır. Üzerinde konuşulması zordur, çünkü olan değil "olmayan" bir şeyle ilgilidir. Bir çocuğun ağladığında kucaklanmaması, sevincini paylaşmak istediğinde yanında ilgilenecek birini bulamaması ya da korktuğunda güven veren bir bakışla karşılaşmaması bunların hepsi duygusal ihmalin biçimleridir. Klinik psikolog Jonice Webb'in popülerleştirdiği "Çocukluk Çağı Duygusal İhmali" (Childhood Emotional Neglect) kavramı, ebeveynlerin çocuklarının duygusal ihtiyaçlarına yeterince yanıt verememesini ifade eder. Bu deneyim çoğu zaman bilinçli bir kötülükten kaynaklanmaz; iyi niyetli ama duygusal olarak yetersiz kalan ebeveynlerin çocuklarında bile derin izler bırakabilir. Yetişkinlik döneminde "neden hep boş hissediyorum, neden duygularımı tanımıyorum, neden yakın ilişkilerde rahat değilim?" sorularına ulaşmadan önce kişi bu erken deneyimin etkilerini fark edemez. Bu yazıda çocuklukta duygusal ihmalin ne olduğunu, belirtilerini, yetişkinlik üzerindeki etkilerini ve iyileşme yollarını ayrıntılı şekilde ele alıyoruz.
Bu içerik, psikoloji ve ruh sağlığı alanında uzman ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
Uzman psikologlarımızla ücretsiz ön görüşme yapın ve size uygun destek modelini birlikte belirleyin.
Ücretsiz başlayınÇocuklukta duygusal ihmal, bir çocuğun duygusal dünyasının ebeveyn tarafından yeterince fark edilmemesi, yansıtılmaması ve onaylanmamasıdır. Çocuk üzgün olduğunda teselli edilmez, korktuğunda güvence almaz, başardığında paylaşılmaz; bu eksiklikler onun zihninde "duygularım önemli değil" mesajına dönüşür. Önemli olan, bu deneyimin tek bir olayla sınırlı olmaması, çocukluğun büyük bölümünde tekrarlayan bir örüntü hâline gelmesidir.
Duygusal ihmalin en zor fark edilen yanı, çoğu zaman dışarıdan sağlıklı görünen ailelerde de yaşanabilmesidir. Ebeveynler maddi olarak yeterli olabilir, eğitime önem verebilir, hatta sevgi gösterileri sergileyebilirler; ancak çocuğun iç dünyasına dair derin bir ilgi kurmamış olabilirler. Bu deneyim çoğu zaman bilinçli bir kötülükten kaynaklanmaz; iyi niyetli ama duygusal olarak yetersiz kalan ebeveynlerin çocuklarında bile derin izler bırakabilir. Çocukluk travması bu izlerin nasıl şekillendiğini ve iyileşmenin nasıl mümkün olduğunu ayrıntılı ele alır. Duygusal ihmalin en sessiz ama en derin etkisi, çocuğun kendi iç sesine olan güvenini yitirmesidir. Zamanla "ne hissediyorum?" sorusunu sormayı bırakan çocuk, duyguları bir rehber olarak değil bir yük olarak deneyimlemeye başlar.
Duygusal ihmal ile duygusal istismar sıklıkla birbirine karıştırılır; oysa bu iki kavram özünde farklıdır. Duygusal istismar, ebeveynin çocuğa yönelik aktif olarak zarar veren davranışlarını içerir: aşağılama, alay, sürekli eleştiri, tehdit, küçümseme. Yani burada zarar verici bir eylem vardır. Duygusal ihmalde ise zarar bir eylemden değil, bir eylemin yokluğundan gelir. Çocuk yaralandığında kimsenin gelmemesi, ağladığında "abartma, geçer" denmesi ya da duygusal bir konuyu açtığında konunun değiştirilmesi tipik örneklerdir.
Bu fark önemlidir çünkü duygusal ihmal yaşayan kişiler "benim başıma kötü bir şey gelmedi ki" diye düşünme eğilimindedir. Oysa "olan" kadar "olmayan" da gelişimi şekillendirir. Bir bebeğin beslenmesi gerektiği gibi, bir çocuğun duygusal ihtiyaçlarının karşılanması da temel bir gelişimsel gereksinimdir. Bu ihtiyaçların karşılanmaması, çocuğun zamanla kendi duygularına yabancılaşmasına yol açar.
Çocukluk döneminde yaşanan olumsuz deneyimlerin yetişkin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini araştırmak isteyenler için yapılandırılmış bir çocukluk çağı yaşantılar testi faydalı bir başlangıç noktası olabilir. Bu tür ölçümler tanı koymaz, ancak geçmişin bugüne nasıl uzandığını daha somut görmenize yardımcı olur.
Çocuklukta duygusal ihmal yaşayan bireylerin yetişkinlikte yaşadıkları belirtiler çoğu zaman kişilik özellikleri olarak yorumlanır. Oysa bu örüntüler, erken dönemde içselleştirilmiş bir mesajın yansımasıdır: "Senin duyguların önemli değil." Aşağıda en sık karşılaşılan yetişkinlik belirtilerini bulabilirsiniz.
Bu belirtilerden belki de en yaygın olanı içsel boşluk hissidir. Pek çok kişi terapide "neyimin eksik olduğunu bilmiyorum ama bir şey eksik" cümlesini kullanır. Bu his, kendi duygularıyla bağı kopmuş olmanın doğal bir sonucudur. Aynı zamanda erişkinlikte yoğun bir yalnızlık duygusu eşlik edebilir; çünkü kişi başkalarıyla yan yana olduğunda bile içsel olarak "tek başına" hissedebilir.
Çocukluktaki duygusal ihmalin belki de en kalıcı izi, kişinin yetişkin ilişkilerini şekillendiren bağlanma örüntüsünde görülür. Bağlanma kuramına göre, bir bebek erken dönemde duygusal ihtiyaçlarına verilen yanıtlardan yola çıkarak "ilişkiler güvenli midir?" sorusuna içsel bir yanıt oluşturur. Duygusal olarak ihmal edilmiş bir çocuk, bu soruya "hayır, kimseye fazla güvenme, kendi başının çaresine bak" cevabını içselleştirebilir. Bu yanıt yetişkinlikte çoğu zaman kaçıngan bağlanma örüntüsüne dönüşür.
Kaçıngan bağlanma, kişinin yakın ilişkilerden bilinçsizce uzak durmasına ve duygusal yakınlık talep edildiğinde geri çekilmesine yol açar. Partnerine "seni seviyorum" demekte zorlanan, ihtiyacını dile getirmek yerine kendi başına sessizleşen ya da çatışmalarda anında uzaklaşan bireylerin önemli bir kısmında bu örüntü görülür. Bu süreç farkında olunmadan partneri de yaralar; çünkü duygusal mesafelilik karşı tarafta "yetersiz hissetme" duygusunu beslar. Bu örüntü ilişkilerde kendini farklı biçimlerde gösterir. Kimi zaman aşırı bağımlılık, kimi zaman tam tersi olarak duygusal kapatma olarak tezahür eder. Her iki uç da aslında aynı temel sorunun yansımasıdır: güvenli bir bağın nasıl hissettireceğini bilmemek.
Duygusal ihmal yaşayan bireyler kendi çocuklarıyla ilişkilerinde de zorlanabilir. Çünkü kişi, kendi içinde bulamadığı duygusal cevabı çocuğuna sunmakta yol bulmakta zorluk yaşar. Bu döngünün kırılması için aile içinde duygusal bir dilin yeniden inşa edilmesi gerekir. Aile içi iletişim örüntülerinin gözden geçirilmesi, bu kuşaklar arası aktarımın durdurulmasında en önemli adımlardan biridir.
Çocuklukta duygusal ihmalin etkileri kalıcı olmak zorunda değildir. İyileşme süreci genellikle iki ana eksende ilerler: kendi duygularıyla yeniden bağ kurmak ve ilişkilerde yeni bir deneyim biriktirmek. Bu süreçte ilk adım, yıllardır görmezden gelinmiş duyguları sözlere dökmeyi öğrenmektir. Bunun için çoğu zaman duygu sözcükleriyle çalışmak, günlük tutmak veya bedensel duyumlara dikkat vermek faydalıdır.
İyileşmenin ikinci ve belki de daha derin kısmı, başkalarıyla farklı bir ilişki deneyimini içeride biriktirmektir. Terapötik ilişki bu yolculuğun en güçlü araçlarından biridir; çünkü kişi terapistinin güvenli, yargısız ve duygusal olarak mevcut tutumuyla ilk kez "ne hissettiğin önemli" mesajını içselleştirebilir. Bu yeni deneyim zamanla diğer ilişkilere de taşınır.
İyileşmenin üçüncü bileşeni, ilişkileri yargılamadan gözlemleyebilmektir. Kişi geçmişte yaşadıklarının bugünkü ilişkilerini nasıl şekillendirdiğini fark ettikçe, otomatik tepkilerin yerini bilinçli seçimler almaya başlar. Bu farkındalığı geliştirmek için kısa bir ilişkisel farkındalık testi başlangıç noktası olarak kullanılabilir. İyileşme tek bir an değil, çoğu zaman yıllar süren ama hayat değiştiren bir süreçtir.
Çocuklukta duygusal ihmal, kötü bir niyetin değil; çoğu zaman iyi niyetli ama duygusal olarak yetersiz kalmış ebeveynliğin bir sonucudur. Görünmez olduğu için fark edilmesi yıllar alabilir; ancak fark edildiği andan itibaren iyileşmenin de kapısı açılır. Kendi duygularınıza yeniden bir alan açmak, başka biriyle güvenli bir ilişki kurabilmek ve içsel boşluğun yerine canlı bir öz-deneyim koyabilmek mümkündür. İyileşme, geçmişi değiştirmek değil, geçmişle bugünkü ilişkimizi dönüştürmektir.
Eğer yazıdaki belirtilerin sizinle örtüştüğünü fark ettiyseniz ve bu deneyimleri profesyonel bir destek eşliğinde keşfetmek istiyorsanız, online terapi ile uzman psikologlarımızdan ücretsiz değerlendirme görüşmesi talep edebilirsiniz.
