//
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik ile karakterize edilen nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB, genellikle çocukluk döneminde ortaya çıkar ve yetişkinliğe kadar devam edebilir. Dünya genelinde çocukların yüzde beş ila yediğini etkileyen DEHB, akademik başarıyı, sosyal ilişkileri ve günlük yaşamı olumsuz etkileyebilir. Ancak doğru tanı ve tedavi ile DEHB'li bireyler başarılı ve mutlu bir yaşam sürebilirler. Bu makalede, DEHB'nin belirtilerini, nedenlerini, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini detaylı olarak inceleyeceğiz.
Bu içerik, psikoloji ve ruh sağlığı alanında uzman ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
Uzman psikologlarımızla ücretsiz ön görüşme yapın ve size uygun destek modelini birlikte belirleyin.
Ücretsiz başlayınDEHB, beynin dikkat, dürtü kontrolü ve aktivite düzeyini düzenleyen bölgelerinin işlevinde farklılıklar gösteren nörogelişimsel bir durumdur. Basitçe "tembel" veya "yaramaz" olmak değil, biyolojik temelleri olan bir sağlık durumudur.
Dikkat Eksikliği: Odaklanma, dikkat sürdürme ve detaylara dikkat etme güçlüğü.
Hiperaktivite: Aşırı hareket etme, yerine oturamama, huzursuz olma.
Dürtüsellik: Düşünmeden hareket etme, sıra bekleme güçlüğü, başkalarını sözünü kesme.
Çocuklarda: Dünya çapında çocukların yüzde beş ila yedisinde görülür.
Cinsiyet Farkı: Erkek çocuklarda kızlara göre iki ila üç kat daha yaygın teşhis edilir (ancak kızlar daha az tespit edilir).
Yetişkinlerde: Çocukluk DEHB'sinin yüzde altmış ila yetmiş beşi yetişkinlikte devam eder.
DEHB, üç ana alt tipe ayrılır.
Özellik: Ağırlıklı olarak dikkat eksikliği belirtileri gösterir, hiperaktivite-dürtüsellik az veya yoktur.
Yaygın: Kız çocuklarında daha sık görülür.
Belirtiler:
DEHB belirtileri, yaş gruplarına göre farklı şekillerde kendini gösterir.
| Dikkat Eksikliği | Hiperaktivite | Dürtüsellik |
|---|---|---|
| Okul ödevlerinde dikkat hataları | Sürekli koşar, tırmanır | Sıra bekleyemez |
| Oyun veya görevlerde dikkatini sürdüremez | Oturduğunda kıpırdanır | Soruları duyulmadan cevaplar |
| Dinlemiyor gibi görünür | Sessiz oyun oynayamaz | Başkalarını rahatsız eder |
| Talimatları takip edemez | Konuşur durur | Sonuçları düşünmeden hareket eder |
| Organize olmakta güçlük çeker | Huzursuz, motor takılmış gibi | Tehlikeli davranışlar |
İşyeri Zorlukları:
İlişki Sorunları:
Günlük Yaşam:
DEHB'nin kesin nedeni bilinmese de, birçok faktörün rol oynadığı düşünülmektedir.
Kalıtım: DEHB, ailede kümelenir. Ebeveynlerden birinde DEHB varsa, çocukta da görülme riski artar.
Genetik Varyasyonlar: Dopamin ve norepinefrin gibi nörotransmitterleri etkileyen genlerde farklılıklar bulunmuştur.
Frontal Lob: Yürütücü işlevler (planlama, dürtü kontrolü) ile ilişkili bu bölge, DEHB'li bireylerde daha küçük veya az aktiftir.
Dopamin ve Norepinefrin: Bu nörotransmitterlerin düşük seviyeleri, DEHB ile ilişkilidir.
Hamilelik ve Doğum: Prenatal alkol, sigara maruziyeti, erken doğum, düşük doğum ağırlığı.
Çocukluk Travması: Fiziksel veya duygusal istismar, ihmal.
Kurşun Maruziyeti: Eski binalarda kurşun bazlı boya maruziyeti.
Not: Şeker, ekran süresi veya kötü ebeveynlik DEHB'ye neden olmaz (ancak belirtileri şiddetlendirebilir).
DEHB tanısı, kapsamlı bir değerlendirme sürecini gerektirir.
Yaş: Belirtiler on iki yaşından önce başlamış olmalı.
Süre: Belirtiler en az altı ay boyunca sürmeli.
Çoklu Ortam: Belirtiler iki veya daha fazla ortamda (ev, okul, iş) görülmeli.
İşlevsellik: Belirtiler sosyal, akademik veya mesleki işlevselliği olumsuz etkilemeli.
Klinik Görüşme: Uzman, ebeveyn ve öğretmenlerle (çocuklarda) veya bireyle (yetişkinlerde) görüşme yapar.
Davranışsal Ölçekler: Conners Ölçeği, Vanderbilt Ölçeği gibi standart araçlar kullanılır.
Tıbbi Muayene: Tiroid sorunları, uyku bozuklukları, anksiyete gibi benzer belirtiler gösteren durumları dışlamak için.
Nöropsikolojik Testler: Dikkat, yürütücü işlevler ve hafıza gibi bilişsel işlevleri değerlendirir.
DEHB tedavisi, genellikle çok yönlü bir yaklaşım gerektirir: ilaç tedavisi, psikoterapi, eğitim ve yaşam tarzı değişiklikleri.
Etkinlik: Çocukların yüzde yetmiş ila sekseninde belirtileri iyileştirir.
Yan Etkiler: İştah kaybı, uyku sorunları, baş ağrısı (genellikle hafiftir ve yönetilebilir).
Hedef: Dikkati artırma, organizasyon becerileri, dürtü kontrolü geliştirme.
Teknikler:
Etkinlik: Özellikle yetişkin DEHB'de ve ilaç tedavisiyle birlikte etkilidir.
Amaç: Ebeveynlere, DEHB'li çocuklarıyla etkili iletişim ve davranış yönetimi stratejileri öğretmek.
Stratejiler:
Bireyselleştirilmiş Eğitim Planı (BEP): DEHB'li çocuklar için özel eğitim desteği.
Sınıf Düzenlemeleri:
DEHB'li bireyler ve aileleri için günlük yaşamı kolaylaştıran stratejiler:
Düzenli egzersiz: DEHB belirtilerini azaltır, dopamin seviyesini artırır.
DEHB, zorluklar sunsa da bazı olumlu özellikler de taşır:
Aşağıdaki durumlarda online terapi veya psikiyatrik değerlendirme almanız önerilir:
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, dikkat eksikliği, hiperaktivite ve dürtüsellik ile karakterize nörogelişimsel bir durumdur. DEHB, çocukluk döneminde başlar ve yetişkinliğe kadar devam edebilir. Akademik başarı, sosyal ilişkiler ve günlük işlevsellik üzerinde olumsuz etkileri olabilir, ancak doğru tanı ve tedavi ile DEHB'li bireyler başarılı ve mutlu bir yaşam sürebilirler.
Tedavi, ilaç, psikoterapi, eğitim ve yaşam tarzı değişikliklerini içeren çok yönlü bir yaklaşım gerektirir. Organizasyon, planlama, dikkat stratejileri ve fiziksel aktivite gibi pratik yöntemler, DEHB ile yaşamayı kolaylaştırır.
DEHB'nin yaratıcılık, enerji ve hiper-odaklanma gibi olumlu yönleri de vardır. Eğer siz veya çocuğunuz DEHB belirtileri gösteriyorsa, profesyonel destek almaktan çekinmeyin. Erken tanı ve doğru müdahale, yaşam kalitesini önemli ölçüde artırabilir.
Dikkat dağınıklığı, odaklanma güçlüğü ve dürtüsellik belirtilerinizi ASRS ölçeğine dayalı bilimsel testimizle değerlendirin.
