//
Kleptomani, kişinin ihtiyacı olmadığı veya maddi değeri düşük eşyaları çalma dürtüsüne karşı koyamaması ile karakterize nadir görülen bir dürtü kontrol bozukluğudur. Kleptomani, basit hırsızlıktan farklıdır; kişi maddi kazanç için değil, çalma eyleminin kendisinden aldığı rahatlama ve heyecan için çalar. Bu durum, kişinin hayatında ciddi yasal, sosyal ve psikolojik sorunlara yol açabilir. Kleptomani, genellikle gizli yaşanan, utanç ve suçluluk duyguları ile birlikte gelen bir hastalıktır. Ancak doğru tanı ve tedavi ile kleptomani yönetilebilir. Bu makalede, kleptomaninin belirtilerini, nedenlerini, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini detaylı olarak inceleyeceğiz.
Bu içerik, psikoloji ve ruh sağlığı alanında uzman ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
Uzman psikologlarımızla ücretsiz ön görüşme yapın ve size uygun destek modelini birlikte belirleyin.
Ücretsiz başlayınKleptomani, Yunanca "kleptein" (çalmak) ve "mania" (çılgınlık) kelimelerinden türetilmiştir. DSM-5 tarafından dürtü kontrol bozuklukları kategorisinde sınıflandırılır.
İhtiyaçsız Çalma: Çalınan eşyalar, kişinin ihtiyacı olmayan, maddi değeri düşük şeylerdir.
Dürtü Kontrol Kaybı: Çalma dürtüsüne karşı koyamama.
Gerilim ve Rahatlama: Çalmadan önce artan gerilim, çaldıktan sonra rahatlama, heyecan veya suçluluk.
Maddi Kazanç Amacı Yok: Hırsızlıktan farklı olarak, kleptomani maddi kazanç için yapılmaz.
| Özellik | Kleptomani | Hırsızlık |
|---|---|---|
| Amaç | Dürtü tatmini, heyecan | Maddi kazanç |
| Planlama | Genellikle anlık, plansız | Planlı |
| Çalınan Eşyalar | Değersiz, ihtiyaç dışı | Değerli, satılabilir |
| Duygusal Tepki | Gerilim, sonra rahatlama, sonra suçluluk | Tatmin, korku (yakalanma) |
| Psikiyatrik Durum | Dürtü kontrol bozukluğu | Antisosyal kişilik (olabilir) |
Kleptomaninin teşhisi için belirli kriterler vardır.
Sık Mağaza Ziyaretleri: Çalma dürtüsünü tatmin etmek için sık sık mağazalara gitmek.
Plansız Çalma: Anlık, dürtüsel çalma eylemleri.
Değersiz Eşyalar: Kalem, makyaj malzemeleri, yiyecek gibi küçük, ucuz şeyler.
Çalınan Eşyaları Kullanmama: Çalınan eşyalar evde birikirken kullanılmaz, atılmaz veya geri verilir.
Suçluluk ve Utanç: Her çalma eyleminden sonra yoğun suçluluk, utanç ve pişmanlık.
Kleptomaninin kesin nedeni bilinmemekle birlikte, biyolojik, psikolojik ve çevresel faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir.
Beyin Kimyası: Serotonin ve dopamin gibi nörotransmitterlerin dengesizliği. Serotonin eksikliği, dürtü kontrolü zorluğuna yol açar.
Beyin Yapısı: Frontal lob (dürtü kontrolü ve karar verme ile ilişkili) anormallikleri.
Genetik Yatkınlık: Ailede kleptomani veya diğer dürtü kontrol bozuklukları öyküsü.
Stres ve Kaygı: Kleptomani, stresin veya kaygının geçici olarak azaltılması için bir başa çıkma mekanizması olabilir.
Düşük Özsaygı: Benlik saygısı düşük kişiler, çalma eylemiyle geçici güç ve kontrol hissi yaşayabilir.
Travma: Çocukluk travması, ihmal veya istismar öyküsü.
Ödül Sistemi: Çalma eylemi, beyinde ödül merkezini aktive eder, heyecan ve rahatlama sağlar.
Kleptomani, genellikle diğer psikolojik bozukluklarla birlikte görülür:
Nadir Görülür: Genel nüfusun yüzde altı ila bir buçuğunda görülür (ancak gizli kalması nedeniyle gerçek rakamlar bilinmez).
Cinsiyet: Kadınlarda erkeklere göre iki ila üç kat daha yaygındır.
Başlangıç Yaşı: Genellikle ergenlik veya genç yetişkinlik döneminde başlar (ortalama on sekiz ila yirmi yaş).
Gizli Kalma: Birçok kleptomanili birey, utanç ve yasal kaygılar nedeniyle yardım aramaz.
Kleptomani, tedavi edilmediğinde ciddi olumsuz sonuçlara yol açabilir.
Kleptomani tanısı, kapsamlı bir psikiyatrik değerlendirme gerektirir.
Gizli Kalma: Hastalar, utanç nedeniyle semptomlarını gizleyebilir.
Yasal Kaygılar: Suç itirafından çekinme.
Komorbidite: Eşlik eden bozukluklar, tanıyı karmaşıklaştırır.
Kleptomani tedavisi, genellikle psikoterapi ve ilaç tedavisinin kombinasyonunu içerir.
Nasıl Çalışır: BDT, çalma dürtüsünü tetikleyen düşünceleri ve durumları belirleme, alternatif başa çıkma stratejileri geliştirme üzerine odaklanır.
Teknikler:
Not: İlaçlar, tek başına nadiren yeterlidir. Terapi ile birlikte kullanılmalıdır.
Benzer sorunlar yaşayan insanlarla paylaşım, yalnız olmadığını fark etme, başa çıkma stratejileri öğrenme.
Amaç: Aile üyelerine kleptomani hakkında eğitim, destek stratejileri öğretme, aile dinamiklerini iyileştirme.
Tedavi yanında, kendi başınıza uygulayabileceğiniz stratejiler:
Tetikleyiciler: Hangi durumlar, duygular veya düşünceler çalma dürtüsünü tetikliyor?
Kaçınma: Mümkünse tetikleyici durumlardan kaçınma (örn: tek başına mağaza gezintisi yerine arkadaşla gitme).
Stres Yönetimi: Derin nefes alma, meditasyon, egzersiz.
Heyecan Arayışı: Çalma dışında heyecan veren aktiviteler (spor, macera).
Rahatlama: Yoga, müzik dinleme, sıcak banyo.
Beş Dakika Kuralı: Çalma dürtüsü hissettiğinizde, beş dakika bekleyin. Genellikle dürtü azalır.
Dikkatini Dağıtma: Başka bir şeye odaklanma (telefon araması, yürüyüş).
Dürtüleri Kaydetme: Ne zaman, nerede, ne hissederken çalma dürtüsü yaşadığınızı yazın.
Kalıpları Fark Etme: Günlük, tetikleyicileri ve kalıpları belirlemenize yardımcı olur.
Güvenilir Birini Bilgilendirme: Bir aile üyesi veya arkadaşa durumu açmak, destek ve hesap verebilirlik sağlar.
Düzenli Kontrol: Terapistle veya destek grubuyla düzenli görüşme.
Aşağıdaki durumlarda mutlaka online terapi veya psikiyatrik destek almalısınız:
Kleptomani, ihtiyaç olmadan eşyaları çalma dürtüsüne karşı koyamama ile karakterize nadir görülen bir dürtü kontrol bozukluğudur. Hırsızlıktan farklı olarak, kleptomani maddi kazanç için değil, dürtü tatmini, heyecan ve rahatlama için yapılır. Kleptomani, yasal, sosyal ve psikolojik olumsuz sonuçlara yol açabilir.
Kleptomani utanç verici bir durum olsa da, profesyonel destek almak hayatınızı değiştirebilir. Unutmayın, kleptomani tedavi edilebilir bir hastalıktır ve yardım istemek güçlülük göstergesidir.
