//
Alışveriş bağımlılığı (oniomania), kişinin kontrolsüz ve kompulsif bir şekilde alışveriş yapma davranışı ile karakterize bir davranışsal bağımlılıktır. Bu durum, kişinin finansal, sosyal ve psikolojik refahını ciddi şekilde olumsuz etkiler. Alışveriş bağımlılığı, basit bir alışveriş sevgisinden farklıdır; kişi, ihtiyacı olmayan ürünleri satın alarak geçici bir rahatlama hisseder, ancak ardından suçluluk ve utanç duyguları gelir. Modern tüketim kültürü ve online alışverişin kolaylığı, bu bağımlılığın yaygınlaşmasına katkıda bulunmuştur. Bu makalede, alışveriş bağımlılığının belirtilerini, nedenlerini, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini detaylı olarak ele alacağız.
Bu içerik, psikoloji ve ruh sağlığı alanında uzman ekibimiz tarafından hazırlanmıştır.
Uzman psikologlarımızla ücretsiz ön görüşme yapın ve size uygun destek modelini birlikte belirleyin.
Ücretsiz başlayınAlışveriş bağımlılığı, kişinin satın alma davranışı üzerinde kontrolünü kaybetmesi ve alışverişin yaşamın merkezine yerleşmesidir. "Oniomania" terimi, Yunanca "onios" (satılık) ve "mania" (çılgınlık) kelimelerinden türetilmiştir.
Kontrolsüz Alışveriş: Alışveriş yapma dürtüsüne karşı koyamama.
Kompulsif Davranış: Tekrarlayan, dürtüsel satın almalar.
Geçici Rahatlama: Alışveriş sırasında heyecan ve rahatlama, sonrasında suçluluk ve pişmanlık.
Finansal Sorunlar: Borçlanma, bütçe aşımı, finansal kriz.
Gizli Davranış: Alışverişleri gizleme, fiyat etiketlerini saklama, paketleri gizleme.
| Normal Alışveriş | Alışveriş Bağımlılığı |
|---|---|
| İhtiyaç odaklı | Duygusal ihtiyaç odaklı |
| Bütçe dahilinde | Bütçe gözetilmez |
| Kontrollü, planlı | Kontrolsüz, dürtüsel |
| Tatmin edici | Geçici rahatlama, sonra suçluluk |
| Yaşamı etkilemez | Yaşamı ciddi etkiler |
Alışveriş bağımlılığı, duygusal, davranışsal ve finansal belirtilerle kendini gösterir.
Sık Alışveriş: Neredeyse her gün alışveriş yapma veya online alışveriş sitelerini sürekli ziyaret etme.
Gereksiz Ürünler: İhtiyaç olmayan, kullanılmayan ürünler satın alma.
Etiketli Ürünler: Evde etiketleri hala üzerinde olan, hiç kullanılmamış ürünler.
Alışverişi Gizleme: Alışveriş torbalarını saklama, fatura ve makbuzları yok etme, ailede yalan söyleme.
Alışveriş Planı Yapma: Sürekli alışveriş listesi hazırlama, indirim takibi yapma.
Alışveriş Sonrası Pişmanlık: Satın alınan ürünü iade etme veya kullanmama.
Alışveriş bağımlılığı, birçok psikolojik, biyolojik ve sosyal faktörün etkileşiminden kaynaklanır.
Duygusal Düzenleme: Alışveriş, olumsuz duyguları (stres, üzüntü, sıkılma) geçici olarak azaltmanın bir yoludur.
Düşük Özsaygı: Alışveriş, geçici olarak kendini iyi hissetme ve güven sağlar.
Boşluk Hissi: İçsel boşluğu doldurma çabası.
Kontrol İhtiyacı: Hayatın diğer alanlarında kontrol eksikliği yaşayanlar, alışverişte kontrol hissedebilir.
Dopamin: Alışveriş, beyinde dopamin (ödül hormonu) salınımını tetikler. Bu, geçici haz ve rahatlama yaratır.
Serotonin: Düşük serotonin seviyeleri, dürtü kontrolü zorluğu ve bağımlılık riskini artırır.
Genetik Yatkınlık: Ailede bağımlılık öyküsü, alışveriş bağımlılığı riskini artırır.
Tüketim Kültürü: Modern toplum, tüketimi teşvik eder. "Mutluluk satın alınabilir" mesajı yaygındır.
Sosyal Medya ve Reklamlar: Sürekli reklam maruziyeti, alışveriş dürtüsünü artırır. İnfluencer'lar ve ünlüler, tüketim kültürünü körükler.
Online Alışveriş: Tek tıkla satın alma kolaylığı, dürtüsel alışverişi artırır.
Sosyal Karşılaştırma: Başkalarıyla karşılaştırma, "onlar gibi olmak" arzusu.
Alışveriş bağımlılığı, sıklıkla diğer psikolojik bozukluklarla birlikte görülür:
Alışveriş bağımlılığı, yaşamın birçok alanında ciddi sorunlara yol açar.
Alışveriş bağımlılığı, resmi olarak DSM-5'te ayrı bir tanı kategorisi değildir, ancak "Belirtilmeyen Dürtü Kontrol Bozukluğu" kapsamında değerlendirilebilir.
Compulsive Buying Scale (CBS): Alışveriş bağımlılığını değerlendiren standart bir ölçek.
Klinik Görüşme: Terapist, alışveriş davranışlarını, tetikleyicileri, duygusal tepkileri ve sonuçları değerlendirir.
Alışveriş bağımlılığı tedavisi, genellikle psikoterapi, ilaç tedavisi (gerektiğinde) ve finansal danışmanlık kombinasyonunu içerir.
BDT, alışveriş dürtüsünü tetikleyen düşünceleri ve durumları belirleme, alternatif başa çıkma stratejileri geliştirme üzerine odaklanır.
Teknikler:
SSRI Antidepresanlar: Serotonin seviyesini artırarak dürtü kontrolünü iyileştirir ve eşlik eden depresyon/anksiyeteyi tedavi eder.
Naltrekson: Opioid antagonisti. Ödül sistemini etkiler, alışveriş dürtüsünü azaltabilir.
Not: İlaçlar, tek başına nadiren yeterlidir. Terapi ile birlikte kullanılmalıdır.
Amaç: Bütçe oluşturma, borç yönetimi, finansal hedefler belirleme.
Pratik Stratejiler: Kredi kartlarını dondurma, nakit kullanma, alışveriş listesi yapma.
Tedavi yanında, kendi başınıza uygulayabileceğiniz stratejiler:
Tetikleyiciler: Hangi duygular (stres, sıkılma, üzüntü), durumlar (AVM'de gezinme, online alışveriş sitelerine girme) veya kişiler alışveriş dürtüsünü tetikliyor?
Kaçınma:
Nakit Kullanma: Kredi kartı yerine nakit kullanmak, harcamayı somutlaştırır.
Bütçe Oluşturma: Aylık gelir ve gider planı yapma.
Alışveriş Listesi: Sadece listede olan ürünleri satın alma.
Bekleme Kuralı: Bir ürün almak istediğinizde yirmi dört saat bekleyin. Dürtü genellikle geçer.
Egzersiz: Stres azaltma ve dopamin salınımı için sağlıklı bir yol.
Sosyalleşme: Arkadaşlarla zaman geçirme (alışveriş içermeyen aktiviteler).
Farkındalık ve Meditasyon: Şu ana odaklanma, dürtüleri fark etme ve geçmesine izin verme.
Sosyal Medya Sınırlaması: Reklamlara ve influencer'lara maruz kalmayı azaltmak.
E-posta Aboneliklerini İptal Etme: Mağaza bültenlerinden ve indirim bildirimlerinden çıkmak.
Aşağıdaki durumlarda online terapi veya psikiyatrik destek almalısınız:
Alışveriş bağımlılığı, kontrolsüz ve kompulsif alışveriş yapma davranışı ile karakterize bir davranışsal bağımlılıktır. Duygusal düzenleme, düşük özsaygı, biyolojik faktörler (dopamin, serotonin) ve modern tüketim kültürü gibi faktörler bu bağımlılığa katkıda bulunur.
Alışveriş bağımlılığı, finansal kriz, ilişki sorunları, depresyon ve düşük yaşam kalitesi gibi ciddi olumsuz sonuçlara yol açar. Ancak bilişsel davranışçı terapi, ilaç tedavisi, destek grupları ve finansal danışmanlık ile alışveriş bağımlılığı tedavi edilebilir.
Unutmayın, alışveriş bağımlılığı utanç verici bir durum değil, tedavi edilebilir bir hastalıktır. Profesyonel destek almak, finansal ve duygusal özgürlüğünüze kavuşmanın ilk adımıdır.
